ابوالوفاي بوزجاني

ابوالوفا بوزجاني،يكي از بزرگترين رياضي دانان و منجمان دوره ي اسلامي،در سال 328 هجري قمري در بوزجان (تربت جام خراسان)متولد شد.كتابي كه او در علم حساب نوشته است،نخستين بار مورد توجه دانشمندان اروپايي قرار گرفت.

بوزجاني در اين كتاب براي حل معادله ها از اعداد صحيح استفاده كرده است.به نظر يكي از دانشمندان به نام يوشكويچ،او نخستين رياضي دان مسلمان است كه اعداد منفي را به كار برده است.بوزجاني همچنين در زمينه ي هندسه و ترسيمات هندسي و نيز علم مثلثات روشهاي تازه اي براي حل مسايل ابداع كرده و موجب پيشرفت اين علوم شده است.

به پاس خدمات بوزجاني به رياضيات و نجوم،يكي از دهانه هاي ماه را به نام وي نام گذاري كرده اند.


اقليدس

اقليدس در اواخر قرن چهارم پيش از ميلاد متولد شد و در آكادمي افلاطون تحصيل كرد.پس از آن كه بطلميوس،جانشين اسكندر،دانشگاه اسكندريه را تاسيس كرد،اقليدس به دعوت او براي تدريس به اسكندريه رفت و تا آخر عمر در آنجا ماند. مهم ترين كار اقليدس،تنظيم وتدوين هندسه است.

او كارهاي دانشمندان قبل از خود را جمع آوري وبا دقت مطالعه كرد،مطالبي را به آن افزود و هندسه اي را بنا نهاد كه پس از او هندسه اقليدسي نام گرفت.


خوارزمي

ابو عبدالله محمدبن موسي خوارزمي در حدود سال 135هجري در شهر خوارزم متولد شد.وي يكي از مفاخر علمي ايران وجهان و از بزرگ ترين دانشمندان مسلمان در قرنهاي گذشته است.

يكي از آثار خوارزمي كتاب جبر و مقابله است.اين كتاب نخستين كتابي است كه نام جبر را بر خود دارد و نام جبر به عنوان بخشي از رياضي ،از نام اين كتاب گرفته شده است.از اين نظر ،خوارزمي را مي توان يكي از بنيان گذاران علم جبر دانست.امروز جبر به شاخه اي مهم از رياضي گفته مي شود.

كتاب حساب خوارزمي در قرن دوازدهم هجري به زبان هاي اروپايي ترجمه شد و به «الخوريسمي»يا «الگوريسمي»كه از نام «الخوارزمي»گرفته شده بود شهرت يافت.بعدها الگوريسم يا الگوريتم به معناي فن محاسبه(يعني حساب)به كار رفت.امروزه الگوريتم به روشي از محاسبه گفته مي شود كه در آن محاسبه مرحله به مرحله انجام مي گيرد و محاسبه هر مرحله به مراحل قبلي بستگي دارد.

خوارزمي در كتاب جبر و مقابله ي خود براي اعداد علامت دار اصطلاحاتي به كار برده مثلا 5- را «پنج ناقص» و 5+ را «پنج زايد» خوانده است.با اين كه در زمان خوارزمي كاربرد حروف متداول نبوده ولي او در حل معادله هاي جبري مجهول را «شئ» و مجذور مجهول را«مال» ناميده است.


ابوريحان بيروني(440-362)

ابوريحان معاصر مصاحب ابن سينا بوده است. با وجود گذشت ايام ،ابوريحان هنوز از لحاظ فكر جوان و تازه مي نمايد و چنين به نظر مي رسد كه از دانشمندان هم عصر ماست.او در وسعت فكر،انتقاد،ريشه يابي علت هاي حوادث و عشق عميق به تحقيق مقامي ممتاز دارد.همچون لئوناردو داوينچي و لايب نيتز در حكمت،تاريخ،رياضيات،نجوم و جغرافيا استاد بوده و به چندين زبان تسلط داشته است.از جمله تاليفات مهم ابوريحان بيروني كتاب«التفهيم»در مقدمات علم هيئت ، هندسه و نجوم است كه به شكل سؤال و جواب تنظيم شده و او ، خود آن را در دو نسخه ي عربي و فارسي-كه البته يكي ترجمه ي ديگري نيست-تنظيم كرده است.

ابوريحان به حركت وضعي زمين معتقد بوده و با اشاره به قوه ي جاذبه و با استدلال با تصرف علمي ، حركت زمين را ثابت كرده است.او تحقيقاتي نيز درباره ي انتشار نور داشته است.


نيريزي

ابوالعباس فضل حاتم نيريزي از دانشمندان رياضي ايران وجهان و اهل شيراز بود كه در دستگاه المعتضدبالله احمد عباسي فعاليت علمي داشته و در سال 310شمسي بدرود حيات گفته است.وي چندين محاسبه ي مهم رياضي و مثلثلتي را انجام داده و براي اولين بار محاسبات ظل معكوس(كتانژانت)را به كار برد.نيريزي مقامي علمي بسيار شامخي در رياضيات اروپايي دارد و مطالعاتي را نيز در فيزيك انجام داد .نظريه ي نسبت ها از اوست وعلل پيدايش خط سياه در رنگين كمان را براي اولين بار قبل از فرائن هوفر كشف كرد و نامش را به عنوان پيشگام علوم هندسه و هيات و تنظيم كننده ي محاسبات گردش ستارگان جاودان ساخت.كتابي در هواشناسي و ابزار هواشناسي براي اولين بار نوشت.ابوريحان ،عمر خيام، خواجه نصير و كمال الدين فارسي از كارهاي او استفاده كردند و در يكي از قضاياي هندسي ،لباچفسكي،دانشمند معروف روسيه،دنباله رو كارهاي نيريزي است(مكان هندسي خط منحني است).كتابهاي ده مقاله(به يوناني ترجمه شده)،رساله ي في بيان المصادر ، تفسير كتاب المجسطي، زيج كبير،زيج صغيرف حوادث القرانات و ... از اوست.